# خشکی دست در زمستان: دست‌های ترک‌خورده را چطور نرم کنیم؟

> خشکی دست در زمستان بیشتر از شستن مکرر، آب داغ، صابون تند، ژل ضدعفونی، سرما و هوای خشک است. دست را با آب ولرم بشویید، کمی نم‌دار بگذارید و بلافاصله کرم یا پماد غلیظ بزنید. برای کار با آب و شوینده دستکش بپوشید. اگر دست ترک عمیق، درد، خونریزی یا تاول دارد، به متخصص پوست مراجعه کنید.

- نویسنده: تحریریهٔ مجلهٔ سلامت Pi
- انتشار: 2026-11-06 — به‌روزرسانی: 2026-11-06
- زمان مطالعه: 5 دقیقه

دست‌ها بیشتر از هر جای دیگر بدن شسته می‌شوند و در زمستان مستقیم با سرما روبه‌رو هستند. به همین دلیل زود زبر می‌شوند، می‌سوزند یا ترک می‌خورند. در بیشتر موارد با چند عادت ساده بهتر می‌شوند.

## چرا دست‌ها در زمستان خشک و ترک‌خورده می‌شوند؟

MedlinePlus و Cleveland Clinic این عامل‌ها را جزو دلیل‌های خشکی و ترک دست آورده‌اند:
- **شستن زیاد دست** و خیس ماندن طولانی دست‌ها در آب
- **آب داغ:** به گفتهٔ Cleveland Clinic، آب داغ، برخلاف آب ولرم، به لایهٔ چربی محافظ پوست آسیب می‌زند
- **صابون تند:** Cleveland Clinic از شوینده‌های حاوی سدیم لوریل سولفات (SLS) نام برده است
- **ژل ضدعفونی دست:** به گفتهٔ AAD می‌تواند بسیار خشک‌کننده باشد
- **سرما، باد و هوای خشک داخل خانه**
- **شوینده‌ها و مواد شیمیایی:** DermNet مواد شوینده و حلال‌ها را جزو چیزهایی آورده که به لایهٔ محافظ پوست دست آسیب می‌زنند

نکتهٔ مهم: به گفتهٔ AAD، هیچ شاهدی نیست که ژل ضدعفونی، گرفتن میکروب را راحت‌تر کند. این پوست خشک و ترک‌خورده است که خطر را بیشتر می‌کند. یعنی مرطوب نگه داشتن دست بخشی از بهداشت هم هست.

## چطور دست بشوییم که کمتر خشک شود؟

| مرحله | چه کنید | منبع |
|---|---|---|
| آب | ولرم، نه داغ | AAD، Cleveland Clinic، MedlinePlus |
| مدت | دست‌کم ۲۰ ثانیه، لای انگشت‌ها و دور ناخن هم | AAD |
| صابون | ملایم یا مرطوب‌کننده؛ اگر یکی پوست را خشک کرد، آن را عوض کنید | AAD، MedlinePlus، Cleveland Clinic |
| خشک کردن | با حولهٔ تمیز آرام ضربه بزنید، نسایید؛ کمی نم بماند | AAD، Cleveland Clinic |
| کرم | بلافاصله روی پوست نم‌دار، تا نوک انگشت‌ها و دور ناخن | AAD |

MedlinePlus توصیه می‌کند شستن دست را فقط تا جایی کم کنید که بهداشت حفظ شود. پس راه‌حل، کمتر شستن نیست؛ کرم زدن بعد از هر بار شستن است.

## ژل ضدعفونی دست را چطور استفاده کنیم؟

به توصیهٔ AAD، وقتی آب و صابون در دسترس نیست، ژل ضدعفونی با دست‌کم ۶۰ درصد الکل استفاده کنید. Cleveland Clinic هم می‌گوید وقتی دست‌ها ظاهراً کثیف‌اند، با آب و صابون بشویید، نه ژل.

چون ژل خشک‌کننده است، AAD توصیه می‌کند بعد از اینکه ژل روی دست خشک شد، کرم دست یا پماد بزنید.

## چه کرم دستی برای خشکی دست بهتر است؟

به گفتهٔ AAD، کرم‌هایی که روی دست خشک و ترک‌خورده کمتر می‌سوزانند، این ویژگی‌ها را دارند:
- روغن معدنی یا ژل نفتی (پترولاتوم) دارند
- در تیوپ یا ظرف دهان‌گشاد هستند، نه پمپی
- برچسب «بدون عطر» و «بدون رنگ» دارند

برای دست خیلی خشک، Cleveland Clinic کرم غلیظ، بالم یا پماد را پیشنهاد می‌کند. MedlinePlus هم توصیه می‌کند اگر لوسیون کمک نکرد، سراغ کرم یا پماد بروید. ماده‌هایی که Cleveland Clinic برای دست نام برده است: [کره شی](/ingredient/shea-butter/)، روغن جوجوبا، سرامید، [هیالورونیک اسید](/ingredient/hyaluronic-acid/) و دایمتیکون (dimethicone، نوعی سیلیکون نرم‌کننده).

AAD در توصیه‌های عمومی پوست خشک هم پیشنهاد می‌کند یک کرم دست غیرچرب همراه داشته باشید و بعد از هر بار شستن دست بزنید. به گفتهٔ DermNet، هر چه پوست خشک‌تر است، لایهٔ مرطوب‌کننده باید غلیظ‌تر باشد، به‌خصوص روی دست‌ها.

## دستکش چه زمانی لازم است؟

AAD، Cleveland Clinic و MedlinePlus همه دستکش را توصیه می‌کنند:
- **ظرف شستن و کار با شوینده:** دستکش بپوشید تا دست مستقیم با آب و مواد شوینده تماس نداشته باشد.
- **هوای سرد و خشک:** بیرون از خانه دستکش بپوشید.
- **کارهای روزمره:** MedlinePlus دستکش نخی را پیشنهاد می‌کند.

DermNet دو نکتهٔ مهم دربارهٔ دستکش کاری دارد: دستکش را طولانی‌مدت دست نکنید، چون عرق کردن زیر آن پوست را بدتر می‌کند، و برای راحتی بیشتر از دستکش آستردار یا یک دستکش نخی زیر آن استفاده کنید. به گفتهٔ DermNet، دستکش وینیل کمتر از دستکش لاستیکی حساسیت می‌دهد.

## شب‌ها برای دست ترک‌خورده چه کنیم؟

Cleveland Clinic پیشنهاد می‌کند شب‌ها یک لایه ژل نفتی یا محصول مشابه روی دست بزنید و روی آن دستکش نخی بپوشید. روشن کردن رطوبت‌ساز در اتاق خواب هم، به گفتهٔ Cleveland Clinic، به نرم ماندن پوست در طول شب کمک می‌کند.

اگر پوست بقیهٔ بدن شما هم خشک است، صفحهٔ [پوست خشک](/skin-type/dry/) و راهنمای [مراقبت پوست خشک در پاییز](/guide/dry-skin-autumn/) را ببینید. دوش داغ هم پوست بدن را خشک‌تر می‌کند؛ توضیح آن در [آب داغ و پوست](/guide/hot-shower-dry-skin/) هست.

## خشکی ساده یا اگزمای دست؟

اگزمای دست (که پزشکان به آن درماتیت دست هم می‌گویند) با خشکی معمولی فرق دارد. به گفتهٔ AAD، اولین نشانهٔ آن معمولاً همان خشکی و ترک است، ولی بعد این علامت‌ها هم ممکن است پیدا شوند:
- لکه‌های قرمز یا قهوه‌ای تیره و تحریک‌شده
- پوست پوسته‌دار و ملتهب که خارش دارد
- سوزش
- تاول‌های خارش‌دار
- ترک‌های عمیق و دردناک
- خونریزی یا ترشح از پوست

AAD می‌گوید در اگزمای دست، مرطوب‌کننده به‌تنهایی معمولاً کافی نیست و باید متخصص پوست ببیند. کرم‌های کورتون‌دار هم **فقط با تجویز پزشک** استفاده می‌شوند.

## چه زمانی به پزشک مراجعه کنید؟

- اگر دست خیلی خشک و دردناک است و مرطوب‌کننده در طول روز کمکی نکرده است (AAD)
- اگر خشکی بعد از شستن دست به ترک یا درد رسیده است (Cleveland Clinic)
- اگر با این مراقبت‌ها دست بهتر نشد (MedlinePlus، AAD)
- اگر تاول، ترشح، خونریزی یا پوسته‌های قرمز و خارش‌دار دارید (AAD)
- اگر با یک صابون خاص یا آب داغ، خشکی ناگهان بدتر می‌شود؛ به گفتهٔ Cleveland Clinic، این ممکن است نشانهٔ اگزما یا پسوریازیس باشد

## جمع‌بندی

برای خشکی دست، کمتر شستن راه‌حل نیست. آب ولرم، صابون ملایم، کرم غلیظ بلافاصله بعد از هر بار شستن یا ژل زدن، دستکش هنگام کار با آب و سرما، و لایهٔ غلیظ کرم زیر دستکش نخی در شب. اگر ترک‌ها عمیق و دردناک شدند یا تاول و خارش اضافه شد، به متخصص پوست مراجعه کنید.

## پرسش‌های متداول
### به خاطر خشکی دست، کمتر دست بشوییم؟
کمتر شستن دست راه‌حل خشکی دست نیست. به توصیهٔ MedlinePlus، شستن دست را فقط تا جایی کم کنید که بهداشت حفظ شود، نه بیشتر. راه درست این است که بعد از هر بار شستن کرم بزنید.

### ژل ضدعفونی دست را خشک‌تر می‌کند یا صابون؟
ژل ضدعفونی می‌تواند بسیار خشک‌کننده باشد؛ انجمن متخصصان پوست آمریکا به همین دلیل توصیه می‌کند بعد از خشک شدن ژل، کرم دست بزنید. Cleveland Clinic هم می‌گوید ژل را فقط وقتی آب و صابون در دسترس نیست استفاده کنید.

### کرم دست بهتر است یا پماد؟
برای دست خیلی خشک، کرم غلیظ، بالم یا پماد بهتر از لوسیون است. انجمن متخصصان پوست آمریکا محصولات حاوی روغن معدنی یا ژل نفتی، در تیوپ یا ظرف دهان‌گشاد و بدون عطر را برای دست ترک‌خورده کمتر تحریک‌کننده می‌داند.

### شب‌ها چه کنیم که دست نرم شود؟
برای نرم شدن دست در شب، Cleveland Clinic پیشنهاد می‌کند یک لایه ژل نفتی یا محصول مشابه روی دست بزنید و دستکش نخی بپوشید. رطوبت‌ساز در اتاق خواب هم کمک می‌کند.

### از کجا بفهمیم خشکی دست اگزماست؟
خشکی دست وقتی ممکن است اگزما باشد که علاوه بر خشکی، لکه‌های قرمز یا قهوه‌ای خارش‌دار، سوزش، تاول، ترک عمیق و دردناک یا ترشح هم دارید. به گفتهٔ انجمن متخصصان پوست آمریکا، در این حالت مرطوب‌کننده به‌تنهایی معمولاً کافی نیست و باید متخصص پوست ببیند.

## منابع
1. [Dry skin relief from handwashing](https://www.aad.org/public/everyday-care/skin-care-basics/dry/coronavirus-handwashing)، American Academy of Dermatology (AAD)
2. [Hand eczema](https://www.aad.org/public/diseases/eczema/types/hand-eczema)، American Academy of Dermatology (AAD)
3. [Dermatologists' top tips for relieving dry skin](https://www.aad.org/public/everyday-care/skin-care-basics/dry/dermatologists-tips-relieve-dry-skin)، American Academy of Dermatology (AAD)
4. [How To Prevent Dry Hands From Handwashing](https://health.clevelandclinic.org/what-can-i-do-about-dry-hands-from-overwashing)، Cleveland Clinic
5. [Dry Skin in Winter: 9 Tips To Keep Hydrated](https://health.clevelandclinic.org/tips-to-combat-dry-skin-in-winter)، Cleveland Clinic
6. [Chapped hands](https://medlineplus.gov/ency/article/002035.htm)، MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine)
7. [Hand dermatitis](https://dermnetnz.org/topics/hand-dermatitis)، DermNet