Short Answer
پاسخ کوتاه
ضدآفتاب فیزیکی یا شیمیایی؟ به پوست بستگی دارد؛ هر دو نوع، با طیف وسیع و استفادهٔ درست، محافظت میکنند. نوع فیزیکی (معدنی) زینک اکسید یا تیتانیوم دیاکساید دارد، برای پوست حساس پیشنهاد می‌شود و ممکن است رد سفید بگذارد. ضدآفتاب شیمیایی این دو را ندارد. SPF محافظت در برابر UVB و PA محافظت در برابر UVA را نشان می‌دهد.
حکم: بستگی به پوست شما دارد؛ هر دو نوع، اگر طیف وسیع باشند و درست زده شوند، محافظت میکنند.
فهرست مطالب (۶ بخش)
قفسهٔ ضدآفتاب‌ها پر از اسم و عدد است: فیزیکی، شیمیایی، SPF ۵۰، PA+++. در این مطلب هر کدام را ساده و جداگانه توضیح می‌دهیم.
UVA و UVB چه فرقی دارند؟
نور آفتاب دو نوع پرتو فرابنفش دارد که به پوست می‌رسد. هر دو آسیب می‌زنند، اما به شکل متفاوت.
| UVA | UVB | |
|---|---|---|
| سهم از UV که به زمین می‌رسد | حدود ۹۵ درصد (WHO) | بخش کمتر؛ بیشتر آن در جو فیلتر می‌شود |
| اثر اصلی روی پوست | پیری پوست، چروک، برنزه شدن | آفتاب‌سوختگی |
| از شیشهٔ پنجره رد می‌شود؟ | بله | خیر |
| از ابر رد می‌شود؟ | بله | — |
| شدت در طول سال | در ساعت‌های روشن روز تقریباً ثابت | در اواخر صبح تا اواسط بعدازظهر، از بهار تا پاییز بیشتر است |
| کدام عدد آن را نشان می‌دهد | PA (یا عبارت «طیف وسیع») | SPF |
هر دو نوع در ایجاد سرطان پوست نقش دارند. برای همین ضدآفتاب باید طیف وسیع (broad spectrum) باشد، یعنی هم جلوی UVA را بگیرد هم UVB.
ضدآفتاب فیزیکی و شیمیایی چه فرقی دارند؟
طبق تعریف انجمن متخصصان پوست آمریکا (AAD)، ضدآفتاب فیزیکی تیتانیوم دیاکساید، زینک اکسید یا هر دو را دارد. ضدآفتاب شیمیایی هیچ‌کدام از این دو را ندارد. ضدآفتاب هیبریدی (ترکیبی) فیلترهای هر دو نوع را با هم دارد.
| فیزیکی (معدنی) | شیمیایی | هیبریدی | |
|---|---|---|---|
| فیلترها | زینک اکسید، تیتانیوم دیاکساید | فیلترهای آلی مثل آووبنزون و اکتینوکسات | ترکیب هر دو |
| رد سفید | ممکن است بگذارد؛ ذرات ریزتر آن را کمتر میکنند | معمولاً نه | کمتر از معدنی خالص |
| حساسیت و تحریک | احتمال آن کمتر است | در بعضی افراد بیشتر | بسته به فرمول |
| برای چه کسی پیشنهاد شده | پوست حساس (AAD و بنیاد سرطان پوست)؛ پوست چرب و مستعد جوش (AAD) | کسی که رد سفید نمی‌خواهد | کسی که هم پوشش وسیع و هم رد سفید کم می‌خواهد |
AAD صریحاً می‌نویسد متخصصان پوست ضدآفتاب معدنی را برای پوست حساس پیشنهاد میکنند. برای پوست چرب و مستعد جوش هم ضدآفتاب با زینک اکسید یا تیتانیوم دیاکساید و بدون عطر و روغن را توصیه می‌کند.
این باور رایج است که «فیزیکی کاملاً بی‌خطر است و شیمیایی خطرناک». هیچ‌کدام دقیق نیست. مهم‌ترین نکته این است که ضدآفتابی انتخاب کنید که با آن راحت هستید و هر روز می‌زنید.
SPF چه میگوید و چه نمی‌گوید؟
SPF بیشتر میزان محافظت در برابر UVB، یعنی آفتاب‌سوختگی، را نشان می‌دهد. طبق بنیاد سرطان پوست (Skin Cancer Foundation):
| SPF | درصد تقریبی UVB که فیلتر می‌شود |
|---|---|
| ۱۵ | ۹۳ درصد |
| ۳۰ | ۹۷ درصد |
| ۵۰ | ۹۸ درصد |
چند نکتهٔ مهم:
- هیچ ضدآفتابی همهٔ پرتوها را نمی‌گیرد. SPF بالاتر فقط کمی بیشتر محافظت می‌کند.
- SPF ضریب زمان نیست. به گفتهٔ FDA، SPF ۱۵ به این معنی نیست که می‌توانید ۱۵ برابر بیشتر زیر آفتاب بمانید.
- حداقل SPF: AAD و بنیاد سرطان پوست برای استفادهٔ روزانه SPF ۳۰ یا بیشتر را توصیه میکنند. FDA حداقل را ۱۵ گذاشته است.
- مقدار مهم‌تر از عدد است. AAD می‌نویسد بیشتر افراد خیلی کمتر از مقدار لازم ضدآفتاب می‌زنند و عملاً SPF کمتری می‌گیرند. مقدار درست را در چقدر ضدآفتاب بزنم ببینید.
PA و +++ یعنی چه؟
PA درجهٔ محافظت در برابر UVA است. این سیستم را انجمن صنایع آرایشی ژاپن معرفی کرده و از PA+ (کم) تا PA++++ (زیاد) درجه‌بندی می‌شود. هر چه علامت + بیشتر باشد، محافظت در برابر UVA بیشتر است.
روی ضدآفتابهای آمریکایی معمولاً PA دیده نمی‌شود. آنجا عبارت «طیف وسیع» نشان می‌دهد محصول در برابر UVA هم محافظت می‌کند.
فیلترهای ضدآفتاب ایمن‌اند؟
- زینک اکسید و تیتانیوم دیاکساید: FDA پیشنهاد کرده این دو «به‌طور کلی ایمن و مؤثر» شناخته شوند و دادهٔ ایمنی کافی برای هر دو دارد.
- بعضی فیلترهای شیمیایی: FDA برای ۱۲ فیلتر، از جمله آووبنزون و اکسی‌بنزون، دادهٔ بیشتری خواسته است. خود FDA تأکید می‌کند این به معنی ناایمن بودن این فیلترها نیست و مصرف‌کننده لازم نیست کاری بکند.
- کمیتهٔ علمی اتحادیهٔ اروپا (SCCS): برای چند فیلتر شیمیایی، مثل اکسی‌بنزون (benzophenone-3)، سقف غلظت مجاز را پایین‌تر آورده است.
- نانوذرات: طبق یک مرور علمی، ذرات حدود ۸۰ نانومتری زینک و تیتانیوم از لایهٔ بیرونی پوست عبور نمی‌کنند. SCCS از روی احتیاط گفته نوع نانوی این دو در اسپری‌هایی که ممکن است استنشاق شوند استفاده نشود.
خلاصه اینکه به گفتهٔ AAD، شواهد علمی نشان نمی‌دهد فیلترهای مجاز فعلی ضدآفتاب برای سلامت مضر باشند. پس کنار گذاشتن ضدآفتاب انتخاب درستی نیست.
چطور ضدآفتاب درست انتخاب و استفاده کنیم؟
- روی برچسب دنبال «طیف وسیع» یا PA باشید.
- SPF ۳۰ یا بیشتر برای هر روز.
- پوست حساس یا مستعد جوش؟ نوع معدنی یا هیبریدی بدون عطر.
- ۱۵ دقیقه قبل از بیرون رفتن بزنید.
- هر دو ساعت، و بعد از شنا یا عرق کردن، تمدید کنید.
- «ضدآب» روی برچسب یعنی فقط ۴۰ یا ۸۰ دقیقه مقاومت در آب. هیچ ضدآفتابی کاملاً ضدآب نیست.
ضدآفتابهای Pi از نوع هیبریدی‌اند؛ مثلاً ضدآفتاب بی‌رنگ Pi چند فیلتر شیمیایی را همراه تیتانیوم دیاکساید دارد.
From Pi
محصولات Pi که به این موضوع می‌خورند
این‌ها با توصیه‌های همین مطلب جورند؛ اگر خواستید از امروز شروع کنید:
Questions
پرسش‌های متداول
SPF ۳۰ کافی است یا حتماً ۵۰ بزنیم؟
SPF ۳۰ برای استفادهٔ روزانه کافی است؛ انجمن متخصصان پوست آمریکا SPF ۳۰ یا بیشتر را توصیه می‌کند. فرق ۳۰ و ۵۰ در جذب UVB کم است، اما برای مدت طولانی بیرون بودن، بنیاد سرطان پوست SPF ۵۰ ضدآب را پیشنهاد می‌کند.
فیلترهای شیمیایی ضدآفتاب خطرناکاند؟
فیلترهای شیمیایی مجاز ناایمن شناخته نشدهاند. FDA برای بعضی فیلترها دادهٔ ایمنی بیشتری خواسته، اما صریحاً میگوید این به معنی ناایمن بودن آنها نیست. توصیهٔ FDA این است که استفاده از ضدآفتاب را کنار نگذارید.
SPF ۳۰ یعنی ۳۰ برابر بیشتر می‌توان زیر آفتاب ماند؟
SPF ضریب زمان نیست و SPF ۳۰ اجازهٔ ۳۰ برابر ماندن زیر آفتاب را نمی‌دهد (FDA). SPF شدت محافظت را نشان می‌دهد و ضدآفتاب باید هر دو ساعت تمدید شود.
رد سفید ضدآفتاب از کجا میآید؟
رد سفید ضدآفتاب از ذرات زینک اکسید و تیتانیوم دیاکساید در ضدآفتابهای معدنی میآید. ذرات ریزتر این رد را کمتر میکنند.
منابع علمی این مطلب (۱۰)
- Sunscreen FAQsAmerican Academy of Dermatology (AAD)
- How to select a sunscreenAmerican Academy of Dermatology (AAD)
- Sunscreen: How to Help Protect Your Skin from the SunU.S. Food and Drug Administration (FDA)
- Questions and Answers: FDA's regulatory actions on over-the-counter sunscreenU.S. Food and Drug Administration (FDA)
- The Skin Cancer Foundation Offers Tips on Choosing and Using SunscreenSkin Cancer Foundation
- UV Radiation & Your SkinSkin Cancer Foundation
- Radiation: Ultraviolet (UV) radiationWorld Health Organization (WHO)
- Benzophenone-3, Final Opinion SCCS/1625/20European Commission, Scientific Committee on Consumer Safety (SCCS)
- Ultraviolet Filters: Dissecting Current Facts and Myths (Breakell T, et al. J Clin Med 2024;13(10):2986)DOI 10.3390/jcm13102986
- Modernizing U.S. Sunscreen Regulations: How Newer Filters Can Improve Public Health (Turner CW, et al. Photodermatol Photoimmunol Photomed 2025)DOI 10.1111/phpp.70032
- نویسنده
- تحریریهٔ مجلهٔ سلامت Pi
- انتشار
- ۱۴ آبان ۱۴۰۵
- به‌روزرسانی
- ۱۵ آبان ۱۴۰۵
این مطلب برای آگاهی است و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.
