صابون برای صورت: مناسب است یا شویندهٔ ملایم؟

شستن صورت با همان صابون دستشویی عادتی قدیمی است و حس «تمیزی» و سفتی بعد از آن برای بسیاری خوشایند است. این حس کشیدگی اما همیشه نشانهٔ تمیزی نیست. منابع معتبر دربارهٔ صابون و صورت این‌طور می‌گویند.

صابون با ژل شست‌وشو چه فرقی دارد؟

هر شوینده‌ای یک مادهٔ «فعال سطحی» دارد که چربی و آلودگی را از پوست جدا می‌کند تا با آب شسته شود. به گفتهٔ DermNet، این ماده می‌تواند صابون باشد، یک شویندهٔ مصنوعی، یا ترکیبی از هر دو.

صابون واقعی از چربی یا روغن و یک مادهٔ قلیایی ساخته می‌شود. شویندهٔ مصنوعی ملایم یا سیندت (syndet) از دههٔ ۱۹۵۰ ساخته شد و امروز بسیار رایج است. DermNet می‌گوید شوینده‌ها به شکل قالب، مایع، ژل، کرم و شکل‌های دیگر عرضه می‌شوند. پس ظاهر محصول همه‌چیز را نمی‌گوید؛ مهم این است که با چه ماده‌ای و چقدر ملایم ساخته شده است.

چرا صابون معمولی برای صورت مناسب نیست؟

pH پوست و صابون با هم نمی‌خوانند

pH پوست سالم بزرگسال حدود ۵٫۵ است، یعنی کمی اسیدی (Cleveland Clinic). DermNet می‌گوید صابون قلیایی است و این قلیایی بودن می‌تواند به سد محافظ پوست آسیب بزند. Cleveland Clinic هم می‌گوید صابون قالبی معمولاً pH بالاتری از شوینده‌های صورت دارد و ممکن است چربی طبیعی و باکتری‌های مفید پوست را بردارد. به همین دلیل توصیه می‌کند صورت را با صابون قالبی بدن نشویید.

خشکی و تحریک

به گفتهٔ DermNet، وقتی چربی سطح پوست برداشته شود، آب بیشتری از پوست بیرون می‌رود و پوست ممکن است بیش از حد خشک شود. در بعضی افراد هم قرمزی، خشکی و سوزش (درماتیت تماسی تحریکی) پیش می‌آید. DermNet می‌گوید صابون پوست حساس را تحریک می‌کند.

انجمن متخصصان پوست آمریکا (AAD) هم می‌گوید صابون قالبی معمولی اغلب ترکیبات تندی دارد که پوست را خشک می‌کند.

چند ایراد دیگر

DermNet چند نکتهٔ دیگر هم دربارهٔ صابون آورده است: با آب سخت (آبی که کلسیم زیادی دارد) رسوب درست می‌کند و در نتیجه صابون بیشتری مصرف می‌شود. همچنین ممکن است رسوب نمکی روی پوست بگذارد که پوست را تحریک می‌کند.

شویندهٔ ملایم چه مزیتی دارد؟

DermNet شوینده‌های مصنوعی ملایم را این‌طور با صابون مقایسه می‌کند:

Cleveland Clinic هم می‌گوید شویندهٔ مایع معمولاً از صابون قالبی ملایم‌تر است و شویندهٔ بدون عطر از شویندهٔ معطر. اگر پوست حساس دارید، این دو نکته مهم‌تر است.

صابون زغال و صابون قهوه چطور؟

این دو از جست‌وجوهای پرتکرارند، پس به‌روشنی می‌گوییم منابع معتبر چه می‌گویند و چه نمی‌گویند.

صابون زغال

در منابع معتبری که بررسی کردیم، شواهد محکمی پیدا نکردیم که صابون زغال منافذ را بهتر از یک شویندهٔ ملایم تمیز کند یا چربی پوست را کنترل کند. تنها اشارهٔ مرجع بالینی که پیدا کردیم از Cleveland Clinic است: محصولات زغالی را در فهرست لایه‌بردارهایی آورده که بهتر است از آن‌ها دوری کنید، چون ممکن است پوست را تحریک کنند.

صابون قهوه

دربارهٔ خود صابون قهوه منبع معتبری پیدا نکردیم. Cleveland Clinic دربارهٔ محصولات قهوه برای پوست به‌طور کلی می‌گوید:

• اثرشان موقتی است و فقط تا وقتی استفاده می‌کنید دیده می‌شود.
• اسکراب قهوه ممکن است برای صورت زیادی زبر باشد و استفادهٔ زیاد از آن پوست را تحریک می‌کند.
• برای پوست حساس یا آسیب‌دیده ممکن است تحریک‌کننده باشد.
• اگر می‌خواهید امتحانش کنید، اول چند بار روی جای دیگری از بدن تست کنید، نه دور چشم.

اگر دنبال خواص کافئین برای پوست هستید، صفحهٔ خودش را ببینید.

چه شوینده‌ای برای صورت بخریم؟

این نکته‌ها از AAD، Cleveland Clinic و DermNet جمع شده است:

• ملایم و بدون ذرات زبر: AAD شویندهٔ ملایم، غیرساینده و بدون الکل را توصیه می‌کند.
• بدون عطر: شویندهٔ بی‌عطر ملایم‌تر است (Cleveland Clinic).
• «pH balanced» یا «برای پوست حساس»: Cleveland Clinic توصیه می‌کند دنبال این عبارت‌ها روی برچسب باشید.
• اگر پوست مستعد جوش دارید: DermNet می‌گوید محصول «فاقد روغن» (oil-free) و «غیرکومدوژنیک» (non-comedogenic، یعنی منافذ را نمی‌بندد) انتخاب کنید. Cleveland Clinic می‌گوید شوینده‌های دارای سالیسیلیک اسید یا بنزوئیل پراکسید می‌توانند به پوست مستعد جوش کمک کنند.
• پوست چرب: به گفتهٔ Cleveland Clinic، پوست چرب ممکن است شوینده‌های کمی قوی‌تر را بهتر تحمل کند. ولی AAD هشدار می‌دهد شویندهٔ خیلی قوی هم پوست را تحریک می‌کند.

اگر هنوز مطمئن نیستید پوست شما چه نوعی است، اول نوع پوست خود را پیدا کنید.

صورت را چطور درست بشوییم؟

AAD این روش را پیشنهاد می‌کند:

1. صورت را با آب ولرم خیس کنید.
2. شوینده را با نوک انگشت‌ها بزنید، نه با اسفنج یا لیف.
3. پوست را نسابید؛ سابیدن پوست را تحریک می‌کند.
4. با آب ولرم بشویید و با حولهٔ نرم آرام خشک کنید.
5. روزی دو بار، صبح و شب، و بعد از عرق کردن زیاد بشویید.

NHS هم برای پوست جوش‌دار شستن روزی دو بار با یک شویندهٔ ملایم را توصیه می‌کند. Cleveland Clinic هم می‌گوید آب داغ می‌تواند سد محافظ پوست را ضعیف کند و خشکی را بیشتر کند. بیشتر بخوانید: آب داغ و پوست.

جمع‌بندی

صابون معمولی قلیایی است و برای بیشتر صورت‌ها خشک‌کننده. یک شویندهٔ ملایم، بدون عطر و هماهنگ با pH پوست انتخاب امن‌تری است. برای صابون زغال و صابون قهوه شواهد محکمی پیدا نشد، پس روی وعده‌های تبلیغاتی آن‌ها حساب نکنید.