لک صورت: لک قهوه‌ای و ناهمرنگی پوست از کجا می‌آید؟

لک صورت بسیار رایج است، اما همهٔ لک‌ها یک نوع نیستند. قدم اول این است که بدانید با کدام نوع روبه‌رو هستید، چون مسیر مراقبت هر کدام فرق می‌کند.

لک صورت چرا ایجاد می‌شود؟

رنگ پوست از رنگدانه‌ای به نام ملانین می‌آید. به گفتهٔ Cleveland Clinic، وقتی سلول‌های پوست آسیب می‌بینند، ممکن است ملانین بیشتری بسازند و نتیجهٔ آن ناحیه‌ای تیره‌تر از بقیهٔ پوست است. پزشکان به این حالت «هایپرپیگمانتاسیون» (hyperpigmentation) می‌گویند، یعنی پررنگ شدن پوست.

این لک‌ها معمولاً درد و خارش ندارند. Cleveland Clinic این علت‌ها را برای لک نام برده است:

• آسیب آفتاب
• التهاب یا آسیب پوست، مثل جوش، بریدگی یا سوختگی
• تغییرات هورمونی
• بعضی داروها
• ژنتیک

لک صورت چند نوع دارد؟

لک آفتاب

لک آفتاب (که به آن لک پیری یا لنتیگوی خورشیدی هم می‌گویند) یعنی لک صاف و بی‌خطری که از آفتاب خوردن طولانی ایجاد می‌شود. طبق DermNet، رنگ این لک‌ها از زرد و قهوه‌ای روشن تا قهوه‌ای تیره متفاوت است و برخلاف کک‌ومک، در زمستان هم می‌مانند. به گفتهٔ همین منبع، محافظت جدی از آفتاب جلوی ایجاد آن‌ها را می‌گیرد.

لک بعد از التهاب

هر التهابی در پوست، مثل جوش یا زخم، ممکن است بعد از خوب شدن یک لک قهوه‌ای بگذارد. لکی که چند درجه از رنگ پوست تیره‌تر است، بعد از برطرف شدن علتش معمولاً طی ۶ تا ۱۲ ماه کم‌رنگ می‌شود (AAD). به گفتهٔ DermNet، این نوع لک در پوست‌های تیره‌تر رایج‌تر، پررنگ‌تر و ماندگارتر است. لک جوش را جداگانه و کامل در مقالهٔ جای جوش توضیح داده‌ایم.

ملاسما

ملاسما یعنی لکه‌های پهن قهوه‌ای یا قهوه‌ای مایل به خاکستری که معمولاً قرینه، روی دو طرف صورت دیده می‌شوند. طبق DermNet، این حالت در خانم‌ها رایج‌تر است، معمولاً بین ۲۰ تا ۴۰ سالگی شروع می‌شود و در کسانی که راحت برنزه می‌شوند یا پوست گندمی و قهوه‌ای دارند بیشتر است. به گفتهٔ AAD، ملاسما مسری نیست و نشانهٔ سرطان پوست هم نیست، ولی بهتر است متخصص پوست تشخیص آن را تأیید کند، چون شرایط دیگری هم ممکن است شبیه آن باشند.

چرا ضدآفتاب مهم‌ترین قدم است؟

آفتاب لک‌ها را تیره‌تر می‌کند و لک تازه هم می‌سازد. به گفتهٔ AAD، ملاسما معمولاً در تابستان بدتر و در زمستان کم‌رنگ‌تر می‌شود، و لک آفتاب حتی بعد از کم‌رنگ شدن هم با آفتاب دوباره برمی‌گردد.

توصیهٔ AAD برای ضدآفتاب در کسی که لک دارد:

• طیف وسیع (Broad spectrum)
• SPF ۳۰ یا بیشتر
• مقاوم در برابر آب
• زدن قبل از بیرون رفتن، روی همهٔ پوست بیرون از لباس
• تمدید هر دو ساعت، و بعد از شنا یا عرق کردن

DermNet برای ملاسما ضدآفتاب طیف وسیع با SPF ۵۰ یا بیشتر و دارای آیرون اکساید را توصیه کرده است. مقدار درست ضدآفتاب را هم در چقدر ضدآفتاب بزنم ببینید. کلاه لبه‌پهن و سایه هم بخشی از همین محافظت است.

نور مرئی چه ربطی به لک دارد؟

نور مرئی یعنی همان نوری که چشم می‌بیند، جدا از پرتو UV. طبق DermNet، هم UV و هم نور مرئی ساخت ملانین را بیشتر می‌کنند. AAD هم می‌گوید نور مرئی ملاسما را بدتر می‌کند، مخصوصاً در پوست‌های تیره‌تر.

یک مقالهٔ مروری در مجلهٔ انجمن متخصصان پوست آمریکا توضیح می‌دهد که ضدآفتاب طیف وسیع جلوی UV را می‌گیرد، ولی جلوی نور مرئی را به اندازهٔ کافی نمی‌گیرد. برای محافظت در برابر نور مرئی، ضدآفتاب باید روی پوست دیده شود؛ یعنی رنگی باشد. ضدآفتاب‌های رنگی این کار را با آیرون اکساید (iron oxide، رنگدانهٔ معدنی) انجام می‌دهند.

برای پیدا کردن آیرون اکساید، فهرست «ترکیبات غیر فعال» (inactive ingredients) را روی برچسب ببینید. به گفتهٔ AAD، آیرون اکساید آنجا نوشته می‌شود، چون کارش محافظت در برابر نور مرئی است، نه UV. AAD پیشنهاد می‌کند رنگی را انتخاب کنید که با پوست شما یکی شود.

چه ماده‌هایی به کم‌رنگ شدن لک کمک می‌کنند؟

AAD برای لک‌های تیره این ماده‌ها را نام برده است:

• ویتامین C
• آزلائیک اسید (Azelaic acid)
• گلیکولیک اسید
• کوجیک اسید (Kojic acid)
• رتینوئیدها، مثل رتینول

Cleveland Clinic هم نیاسینامید و سالیسیلیک اسید را در فهرست ماده‌های موضعی برای لک آورده است. ترتینوئین و هیدروکینون فقط با تجویز پزشک استفاده می‌شوند.

دو نکته مهم است. اول، به گفتهٔ AAD کرم‌ها چند هفته تا چند ماه استفادهٔ منظم لازم دارند تا نتیجه دیده شود. دوم، هر محصولی که پوست را سوزاند یا گزگز انداخت، کنار بگذارید؛ AAD هشدار می‌دهد این تحریک ممکن است لک‌ها را تیره‌تر کند. برای ملاسما هم خودسرانه سراغ کرم و روش خاصی نروید و اول با متخصص پوست مشورت کنید.

چه چیزهایی خطرناک است؟

کرم سفیدکنندهٔ ناشناس

FDA هشدار می‌دهد بعضی کرم‌ها و صابون‌های «سفیدکننده»، «ضدلک» و «ضدکک‌ومک» جیوه دارند. به گفتهٔ سازمان جهانی بهداشت، جیوه در این محصولات به کلیه، پوست و دستگاه عصبی آسیب می‌زند و در بسیاری از کشورها ممنوع است، ولی هنوز آنلاین فروخته می‌شود.

توصیهٔ FDA:

• محصولی را که فهرست ترکیبات یا برچسب ندارد، استفاده نکنید.
• اگر روی برچسب کلمه‌هایی مثل mercury، mercurous chloride، calomel، mercuric یا mercurio دیدید، مصرف را همان لحظه قطع کنید.

AAD هم گزارش می‌کند در بعضی محصولات وارداتی کورتون یا جیوه‌ای پیدا شده که روی برچسب نبوده است. کورتون می‌تواند جوش و راش ایجاد کند و استفادهٔ طولانی آن ممکن است پوست را نازک کند یا تغییر رنگ دائمی بدهد.

سفیدکنندهٔ لباس و دستورهای خانگی

AAD صریح می‌گوید سفیدکنندهٔ مایع را هرگز روی پوست نزنید. دربارهٔ آبلیمو هم مقالهٔ آبلیمو برای لک صورت را بخوانید.

قطع خودسرانهٔ دارو

اگر فکر می‌کنید دارویی که مصرف می‌کنید لک آورده است، به توصیهٔ AAD آن را خودتان قطع نکنید و با پزشکی که تجویزش کرده صحبت کنید.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنید؟

• قبل از اینکه برای لکی کرم بزنید. به گفتهٔ AAD، چیزی که شبیه لک آفتاب است، گاهی ممکن است سرطان پوست باشد.
• اگر شکل، اندازه یا رنگ لکی در حال تغییر است، یا دو نیمهٔ آن شبیه هم نیست، یا حاشیهٔ نامنظم دارد، یا چند رنگ است.
• اگر لکی خارش دارد یا خونریزی می‌کند.
• اگر پوست اطراف لک قرمز، داغ، دردناک یا ترشح‌دار شده است.
• اگر فکر می‌کنید ملاسما دارید.
• اگر بعد از چند ماه محصولات بدون نسخه کمکی نکردند.

جمع‌بندی

لک صورت انواع مختلفی دارد و هر کدام مسیر خود را دارد. نقطهٔ مشترک همهٔ آن‌ها ضدآفتاب روزانه است، ترجیحاً رنگی با آیرون اکساید. برای کم‌رنگ شدن، صبوری و محصولات ملایم لازم است، و از کرم‌های ناشناس دوری کنید. برای روتین کامل، صفحهٔ لک‌های تیره را ببینید.