لبنیات و جوش: شیر، ماست و پروتئین وی جوش می‌زنند؟

شیر، ماست و پنیر جزو غذای روزانهٔ بسیاری از ماست؛ به همین دلیل این پرسش که «لبنیات جوش می‌زند؟» اهمیت دارد. این مطلب فقط به لبنیات و پروتئین وی می‌پردازد. نقش قند و نان سفید را جداگانه در مقالهٔ قند و جوش گفته‌ایم.

نهادهای پوست دربارهٔ لبنیات چه می‌گویند؟

همهٔ منابع معتبر محتاط هستند، ولی لحنشان کمی فرق دارد:

یکی از عددهایی که AAD آورده: در یک پژوهش، زنانی که روزی دو لیوان یا بیشتر شیر بدون چربی می‌نوشیدند، ۴۴ درصد بیشتر از بقیه احتمال داشت جوش داشته باشند.

پژوهش‌های بزرگ‌تر چه نشان دادند؟

متاآنالیز ۲۰۱۸

متاآنالیز یعنی پژوهشگران نتیجهٔ چند پژوهش را با هم ترکیب می‌کنند تا تصویر کلی‌تری بگیرند. این متاآنالیز ۱۴ پژوهش مشاهده‌ای با حدود ۷۸ هزار نوجوان و جوان زیر ۳۰ سال را بررسی کرد:

• مصرف هر نوع لبنیات، شیر و ماست با شانس بیشتر جوش همراه بود. برای پنیر، ارتباط در مرز معنادار بودن بود.
• ارتباط شیر کم‌چرب کمی قوی‌تر از شیر پرچرب بود.
• کسانی که روزی یک لیوان شیر یا بیشتر می‌نوشیدند، ارتباط قوی‌تری نشان دادند تا کسانی که کمتر از هفته‌ای یک بار می‌نوشیدند.

این یافته دربارهٔ ماست با گفتهٔ AAD جور درنمی‌آید؛ پس دربارهٔ ماست و پنیر هنوز نمی‌توان حکم روشنی داد.

اما: خود نویسندگان گفتند نتیجه‌ها را باید «با احتیاط» خواند. پژوهش‌ها با هم بسیار فرق داشتند، نشانهٔ سوگیری انتشار دیده شد (یعنی پژوهش‌هایی که ارتباط پیدا کردند، احتمالاً بیشتر منتشر شدند) و وقتی عوامل دیگر در نظر گرفته شد، ارتباط‌ها ضعیف‌تر شد.

پژوهش روی بیش از ۲۰ هزار بزرگسال دانمارکی

همین گروه پژوهشی در پژوهش دیگری ۲۰٬۴۱۶ بزرگسال ۲۰ ساله و بالاتر را بررسی کرد. نه از راه پرسش دربارهٔ مصرف شیر و نه از راه ژنتیک، ارتباطی بین شیر و جوش در بزرگسالان پیدا نکردند.

مرور سیستماتیک ۲۰۲۲

یک مرور سیستماتیک ۳۴ پژوهش را بررسی کرد و نتیجه گرفت شواهد دربارهٔ لبنیات «مختلط» است و ممکن است به جنسیت، قومیت و عادت‌های غذایی هر جامعه بستگی داشته باشد. به گفتهٔ نویسندگان، لبنیات ممکن است فقط در بعضی جمعیت‌ها، مثلاً جاهایی که رژیم غربی رایج است، جوش را بیشتر کرده باشد.

دربارهٔ لبنیات رایج سفرهٔ ما، مثل دوغ و کشک، پژوهش مشخصی در منابعی که بررسی کردیم پیدا نکردیم.

چرا شیر ممکن است روی جوش اثر بگذارد؟

هنوز روشن نیست. AAD می‌گوید دلیل آن «هنوز تا حدی معماست» و یک نظریه این است که بعضی هورمون‌های موجود در شیر در بدن التهاب ایجاد کنند. DermNet توضیح می‌دهد شیر با اینکه قند خون را کم بالا می‌برد، هورمون‌هایی مثل آندروژن‌ها و چند جزء دیگر دارد و پروتئین‌های وی و ید هم از اجزایی هستند که ممکن است در ایجاد جوش سرسیاه و سرسفید نقش داشته باشند. این‌ها توضیح‌های احتمالی‌اند، نه یافتهٔ قطعی.

پروتئین وی چطور؟

پروتئین وی یعنی پروتئینی که از شیر جدا می‌شود و بیشتر به‌صورت پودر مکمل در باشگاه‌های بدنسازی مصرف می‌شود. شواهد آن به این شکل است:

یعنی پژوهش‌های ضعیف‌تر ارتباط دیدند، ولی تنها کارآزمایی کنترل‌شده‌ای که پیدا کردیم بدتر شدن جوش را نشان نداد. آن کارآزمایی هم کوچک بود و فقط روی مردان انجام شد. Cleveland Clinic پروتئین وی را جزو مواردی آورده که بعضی پژوهش‌ها با جوش مرتبط دانسته‌اند، و DermNet می‌گوید کم کردن مکمل‌های آمینواسیدی ممکن است کمک کند.

یک نکتهٔ جداگانه: BAD می‌گوید بعضی قرص‌هایی که بدنسازان مصرف می‌کنند هورمون دارند و می‌توانند جوش ایجاد کنند. این موضوع با پروتئین وی فرق دارد، ولی اگر مکمل بدنسازی مصرف می‌کنید، ترکیب آن را با پزشک بررسی کنید.

لبنیات را کنار بگذاریم؟

1. اول دقت کنید. AAD و BAD پیشنهاد می‌کنند ببینید آیا بعد از غذا یا نوشیدنی خاصی جوش شما بیشتر می‌شود. اگر این‌طور است، ببینید وقتی چند روز، چند هفته یا یک ماه آن را نمی‌خورید چه اتفاقی می‌افتد.
2. بدون مشورت با پزشک حذف کامل نکنید. BAD توصیه می‌کند پیش از اینکه یک غذا را برای همیشه کنار بگذارید با پزشک صحبت کنید، چون ممکن است دچار کمبود مواد مغذی شوید.
3. مراقبت پوست را ادامه دهید. AAD و BAD هر دو می‌گویند پاک نگه داشتن پوست معمولاً به بیشتر از تغییر رژیم نیاز دارد. صفحه‌های پوست مستعد جوش و جوش سرسیاه و سرسفید را ببینید.
4. انتظار معقول داشته باشید. DermNet می‌گوید تغییر رژیم همیشه کمک نمی‌کند.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنید؟

• اگر جوش‌ها زیاد، عمیق یا دردناک هستند
• اگر جای جوش روی پوست می‌ماند
• اگر می‌خواهید لبنیات یا هر گروه غذایی دیگری را کامل حذف کنید
• اگر بعد از شروع یک مکمل بدنسازی جوش شما بیشتر شده است
• اگر نگران پوست خود هستید؛ DermNet می‌گوید در این صورت کمک پزشکی بگیرید

جمع‌بندی

شیر، به‌خصوص کم‌چرب، در بعضی پژوهش‌های مشاهده‌ای با جوش همراه بوده، ولی رابطهٔ علت و معلولی ثابت نشده و در بزرگسالان دانمارکی دیده نشد. دربارهٔ ماست، پنیر و پروتئین وی هم شواهد یکدست نیست. اگر احساس می‌کنید لبنیات روی پوست شما اثر دارد، با دقت و با مشورت پزشک امتحان کنید، نه با حذف یکباره. اگر پوست چربی دارید، پوست چرب و مراقبت پوست چرب را هم بخوانید.