سیگار و پوست: پیری زودرس، چروک و دیر خوب شدن زخم

ضررهای سیگار و قلیان برای قلب و ریه زیاد گفته شده است. این مطلب بدون قضاوت فقط دربارهٔ پوست است: چه چیزی ثابت شده، چه چیزی نه، و ترک چه کمکی می‌کند.

سیگار چه اثری روی پوست دارد؟

به گفتهٔ انجمن متخصصان پوست آمریکا (AAD) سیگار سرعت پیر شدن پوست را خیلی بیشتر می‌کند و باعث چروک و پوستی کدر و رنگ‌پریده می‌شود. DermNet هم این نشانه‌ها را در پوست سیگاری‌ها آورده است:

• چروک و خط‌های عمیق دور چشم‌ها و لب‌ها
• پف پلک‌ها و شل شدن خط فک
• پوست خشک و زبر
• رنگ ناهمگون پوست
• رگ‌های ریز و پیدا روی پوست
• زرد شدن انگشت‌ها، ناخن‌ها و تغییر رنگ دندان‌ها

اگر نگران خطوط ریز و چروک یا کدری پوست هستید، سیگار یکی از عامل‌هایی است که در اختیار خود شماست.

چرا سیگار پوست را زودتر پیر می‌کند؟

DermNet سه دلیل اصلی را توضیح می‌دهد:

کلاژن یعنی پروتئینی که به پوست استحکام می‌دهد و الاستین پروتئینی است که پوست را کشسان نگه می‌دارد. Cleveland Clinic هم می‌گوید پژوهش‌ها نشان داده‌اند سیگار ساخت کلاژن تازه را کم می‌کند و کلاژن کمتر یعنی چروک بیشتر. به گفتهٔ همین منبع، دود سیگار پوست را خشک و ملتهب هم می‌کند.

دوقلوها چه چیزی نشان دادند؟

یکی از گویاترین پژوهش‌ها روی ۷۹ جفت دوقلوی همسان انجام شد که فقط یکی از هر جفت سیگار می‌کشید یا دست‌کم ۵ سال بیشتر از دیگری کشیده بود. داورانی که نمی‌دانستند کدام یک سیگاری است، عکس صورت‌ها را بررسی کردند.

دوقلوی سیگاری پوست افتاده‌تر پلک بالا، پف بیشتر زیر چشم، خط خندهٔ عمیق‌تر، چروک بیشتر لب بالا و افتادگی بیشتر خط فک داشت. پژوهشگران گفتند تغییرها بیشتر در بخش میانی و پایینی صورت دیده شد. این پژوهش کوچک بود، اما چون دوقلوهای همسان ژن یکسان دارند، اثر ژنتیک تا حد زیادی کنار گذاشته شد.

چرا با سیگار زخم دیرتر خوب می‌شود؟

به گفتهٔ DermNet سیگار خوب شدن زخم، چه آسیب‌های پوستی و چه زخم جراحی، را کند می‌کند و خطر عفونت زخم را بیشتر می‌کند.

یک متاآنالیز بزرگ، ۱۴۰ پژوهش با بیش از ۴۷۹ هزار بیمار جراحی را بررسی کرد. مشکلات ترمیم زخم، مثل دیر بسته شدن یا عفونت محل جراحی، در سیگاری‌ها به‌طور معناداری بیشتر بود. کسانی که سیگار را ترک کرده بودند، کمتر از سیگاری‌ها دچار این مشکلات شدند. در کارآزمایی‌ها، کمک به ترک سیگار پیش از جراحی، عفونت محل جراحی را کمتر کرد.

DermNet همچنین می‌گوید سیگار خطر نوعی سرطان پوست به نام کارسینوم سلول سنگفرشی را دو برابر می‌کند. اگر روی پوست یا لب تغییری دیدید که خوب نمی‌شود، آن را به پزشک نشان دهید.

سیگار روی جوش هم اثر دارد؟

طبق DermNet سیگاری‌ها معمولاً در بیشتر بیماری‌های التهابی پوست، از جمله جوش، درگیری شدیدتری دارند. دربارهٔ اثر مستقیم سیگار روی جای جوش منبع معتبری پیدا نکردیم، پس ادعایی هم نمی‌کنیم. برای مراقبت روزانه، صفحهٔ پوست مستعد جوش را ببینید.

قلیان امن‌تر از سیگار است؟

این باور رایج است که قلیان امن‌تر است، چون دود از آب رد می‌شود. اما دفتر منطقه‌ای سازمان جهانی بهداشت (WHO) برای مدیترانهٔ شرقی این را باور غلط می‌داند:

• آسیب قلیان به سلامت شبیه سیگار است و قلیان جایگزین بی‌خطر سیگار نیست.
• آب دود را تصفیه نمی‌کند و دود قلیان حتی بعد از عبور از آب، مقدار زیادی مونوکسید کربن، فلزات و مواد سرطان‌زا دارد.
• در یک جلسهٔ معمول یک‌ساعته، حجم دودی که وارد ریه می‌شود ۱۰۰ تا ۲۰۰ برابر یک نخ سیگار است.
• زغالی که برای قلیان می‌سوزد، خودش مواد سمی تولید می‌کند و دود قلیان برای اطرافیان هم خطرناک است.
• قلیان به‌شدت اعتیادآور است. تنباکوی طعم‌دار و نبودن هشدار سلامت روی بسته‌ها، باعث می‌شود بسیاری آن را کم‌خطر بدانند.

WHO قلیان را با بیماری‌های قلب، ریه و چند نوع سرطان مرتبط می‌داند. دربارهٔ اثر مستقیم قلیان روی پوست، در منابع معتبری که بررسی کردیم پژوهش مشخصی پیدا نکردیم. پس ادعای پوستی خاصی نمی‌کنیم؛ فقط می‌دانیم WHO آن را برای سلامت مضر و هم‌ردیف سیگار می‌داند.

ترک سیگار به پوست کمک می‌کند؟

منابعی که بررسی کردیم نمی‌گویند چروک‌هایی که شکل گرفته‌اند با ترک سیگار برمی‌گردند. اما چند نکتهٔ امیدوارکننده هست:

• یک مرور سیستماتیک نشان داد بعد از ترک، اکسیژن‌رسانی به بافت‌ها سریع بهتر می‌شود و بخشی از عملکرد التهابی بدن در حدود ۴ هفته برمی‌گردد. البته بخشی از روند ترمیم دیرتر بهتر می‌شود.
• AAD و DermNet هر دو سیگار نکشیدن را جزو راه‌های اصلی پیشگیری از پیری زودرس پوست آورده‌اند. DermNet دوری از دود سیگار دیگران را هم پیشنهاد می‌کند.
• به گفتهٔ MedlinePlus ترک سیگار خطر مشکلات سلامتی را کم و کیفیت زندگی را بهتر می‌کند.

برای ترک از کجا کمک بگیریم؟

ترک سیگار سخت است و کمک گرفتن نشانهٔ ضعف نیست. WHO می‌گوید مشاوره و دارو می‌توانند شانس موفقیت در ترک را بیش از دو برابر کنند. MedlinePlus پیشنهاد می‌کند با پزشک دربارهٔ آمادگی خود و تعیین یک تاریخ ترک صحبت کنید تا با هم بهترین راه را پیدا کنید. هر دارویی برای ترک فقط باید زیر نظر پزشک مصرف شود.

در کنار ترک، ضدآفتاب و مراقبت روزانه هم به سلامت پوست کمک می‌کنند. روتین ضدپیری قدم‌های آن را توضیح داده است.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنید؟

• اگر زخمی روی پوست دارید که دیر خوب می‌شود یا نشانهٔ عفونت دارد
• اگر روی پوست یا لب لکه، زخم یا برآمدگی‌ای دیدید که خوب نمی‌شود
• اگر می‌خواهید سیگار یا قلیان را ترک کنید و کمک لازم دارید
• اگر قرار است جراحی شوید و سیگار می‌کشید؛ دربارهٔ ترک پیش از جراحی با پزشک خود صحبت کنید

جمع‌بندی

سیگار با تنگ کردن رگ‌ها و آسیب به کلاژن، پوست را زودتر پیر و کدر می‌کند و ترمیم زخم را کند. قلیان هم به گفتهٔ WHO جایگزین بی‌خطری نیست. هیچ وقت برای ترک دیر نیست و کمک گرفتن از پزشک شانس موفقیت را بیشتر می‌کند.